HỌP MẶT HD XUÂN ĐINH DẬU NK 68-75 NGÀY 04/02/2017

ĐÁM GIỖ MIỀN TÂY




Tôi gắn bó với miền Tây hơn 17 năm. Đối với nhiều người 17 năm đó như chỉ thoáng qua, nhưng với tôi khoảng thời gian ấy đủ dài để tôi thấy yêu và nhớ quê khi lên thành phố học. Sài Gòn xa hoa, tráng lệ quá và có lẽ vì thế mà nhiều người trẻ như tôi ngày đó thích nó hơn thích quê. Nhưng ít lâu sau xuất ngoại du học và sinh sống lâu năm ở hải ngoại tôi cảm thấy nhớ quê mình quá, chỉ muốn được về, về với vùng đất yên ả thanh bình ấy thôi.

Tôi yêu Sóc Trăng quê tôi, yêu những ngày thơ ấu chạy theo mấy bạn bè thả diều ngoài đồng, kéo đám bạn quỹ xứ đi hái cắp trái khế của nhà hàng xóm; đi ra đồng ruộng Nhu Gia bắt ba khía hay câu cá bống ngoài mấy cái ao gần nhà ngoại, hay những khi chen chân vào bờ sông Maspéro để được xem lễ đua ghe ngo Oc Oom Bok.

Tôi cũng được chứng kiến sự thay đổi của vùng quê, từ căn nhà lá đơn sơ với chuỗi ngày phải xài đèn dầu loe hoe hay đèn khí đá, những con đường đất lầy lội sau cơn mưa, cho đến khi nhà nào cũng xây tường gạch có đèn điện thắp sáng và những con đường được tráng nhựa láng cóng. Nhớ những ngày mùa sau khi những kỳ thi lục cá nguyệt, tôi lái xe chạy vào ruộng xem các anh em họ nội ở Ngã Bảy và Cái Tắc hay họ ngoại ở Nhu Gia phơi lúa. Tôi nhớ những bờ ruộng nho nhỏ, bước trên đó bao lúa ngọn ở trên vai các anh cứ nghiêng ngửa, nhiều lúc họ trượt cả chân xuống ruộng. Bây giờ, nhớ lại, tôi càng thêm thấu hiểu nỗi cực nhọc của những người nông dân, nó lớn hơn rất nhiều lần so với suy nghĩ giản đơn của một đứa con trai 17 hồi đó.

Cũng từ khi xa quê tôi mới thấm thía hai chữ “Miền Tây” và thấy yêu nó thật nhiều. Miền Tây và quê tôi như hòa làm một. Bởi lẽ quê tôi thuộc Miền Tây mà.

Tôi yêu quê tôi Miền Tây, yêu sự yên bình, yêu nắng chiều, yêu những hạt mưa rơi bên luỹ tre, yêu cơn gió thổi qua những tàu lá chuối, những ngọn khoai mì, cây vú sữa bên hiên nhà hay ở những ngọn dừa xa xa; hay đơn giản là tiếng dế kêu trong đêm, tiếng ếch nhái kêu trong những cơn mưa chiều tối. Yêu lắm những cánh đồng, những người dân quê thật thà chất phác, yêu những món ăn quê thân thuộc. Thương những người nông dân bên những cánh đồng xanh mướt lộng gió, yêu ngày mùa với những cánh đồng vàng ruộm, yêu nụ cười của cha mẹ cũng như tất cả những người nông dân khi được mùa. Tôi thương lắm người nông dân phải chịu nắng chịu mưa cùng cánh đồng, thương sự cơ cực của những ngày cấy lúa; những ngày phơi lúa gặp mưa, những lúc phải ngủ ngoài đồng hay trên mé đường giữ lúa; thương đôi chân trần đi ruộng bị ốc cắt vào; thương những giọt mồ hôi rơi xuống những hạt lúa vàng.

Ngày xưa theo phong tục miền Tây, mỗi lần tới đám giỗ, con cháu khắp nơi đều cố gắng về nhà trước ngày giỗ vài hôm để cùng quây quần chuẩn bị. Nếu bạn đã từng dự đám giỗ ở miền Tây, cái mà bạn sẽ cảm nhận được rõ ràng nhất ấy là thứ tình cảm gia đình, tình bà con hàng xóm và thứ văn hóa hào sảng, phóng khoáng của người miền Tây. Người miền Tây quan niệm đám giỗ không chỉ để tưởng nhớ người đã khuất mà còn là dịp họ hàng thân thuộc đoàn tụ, chia sẻ với nhau về chuyện làm ăn, chuyện học hành của con cái… và thắt chặt thêm tình làng nghĩa xóm.  Khi được mời đám giỗ, nhà nghèo hay khá giả đều háo hức. Người có tiền thì đi trái cây, rượu. Người nghèo thì bắt con gà, con vịt nuôi ở nhà làm quà cúng. Đặc biệt, không ai bảo ai, cứ trước đám một ngày, bà con bên nội cũng như ngoại ngay cả bạn bè thân lối xóm xúm lại, mỗi người một tay giúp đở nhà tôi lo giỗ.

Đám giỗ, trước đó cả tháng bà nội tôi dặn mấy cô bác ở Phong Dinh và các dì ở Nhu Gia để dành gà, vịt, heo ngon đừng bán vội cho khách. Bà nội đi chợ kiếm đúng gạo nếp mua về để sẵn. Trước một ngày, nội kêu đi cắt lá chuối, phơi nắng cho lá dẻo, để gói bánh tét. Nhà tôi mỗi lần làm đám giỗ là làm tới năm, sáu mâm, mà chỉ có bà con trong nhà và hàng xóm gần nhà thôi đấy. Mẹ tôi nói, mỗi nhà phải làm chừng vài chục cái bánh tét để cầm về làm quà cho con nít ở nhà. Bởi vậy phụ nữ như các chị họ, cô và dì trong nhà ngồi gói bánh tét từ chiều tới tối. Bánh chín, xếp hết ra sàng là nghe gà gáy đợt đầu. 

Bộ ván là thứ hầu như gia đình miền Tây nào cũng có, người ta ăn cơm trên đó, nằm ngủ trên đó, mấy ông nhậu lai rai vài xị cũng trên đó, con nít quậy phá bị bắt nằm cúi chờ đánh đòn cũng trên đó. Đồ múc ra tô dĩa, chuẩn bị dọn lên cúng cũng được để lên ván, nội coi đủ món hay chưa rồi mới bưng lên bàn thờ, đốt nhang mời ông bà về ăn. Tô, dĩa, chén sau một thời gian dài nằm trong tủ, được đem ra rửa sạch và cũng được bày ra trên ván trước khi đám giỗ bắt đầu. Dĩ nhiên, gói bánh bánh tét cũng ở trên bộ ván đó luôn. Mẹ tôi và các dì phụ bà nội làm bánh tét. Mẹ tôi bảo cách làm bánh tét miền Tây đòi hỏi người thực hiện phải có chút tỉ mỉ, kiên nhẫn. Chắc hẳn, để tạo ra từng đòn bánh tròn trĩnh, đầy đặn, đẹp mắt như thế, người làm bánh không chỉ yêu cái hương vị đặc trưng của món ăn mình làm. Hơn thế họ còn muốn thêm trải nghiệm gói bánh quê hương đầy dân dã. Bánh tét là biểu tượng của ẩm thực miền Nam độc đáo. Từ cách chế biến, cho đến những cảm giác ấm áp khi cả gia đình quây quần bên bếp lửa luộc bánh tét mỗi dịp Tết đến, xuân về là hình ảnh đẹp mà không nơi đâu có được. Mẹ tôi cho nước cốt lá dứa vào một cái thau, rồi đổ gạo nếp vào ngâm qua đêm để tạo màu xanh bắt mắt. Sau đó bà vớt gạo ra, đem xào với nước dừa trên chảo cho đến khi ngấm đều. Cách xào nếp gói bánh tét này giúp tạo mùi thơm đặc trưng cho bánh tét miền Tây. Phần thịt ba chỉ thì rửa sạch, để ráo nước. Tiếp đến, thái thịt thành miếng có độ dày khoảng 1 – 2 cm. Cách làm bánh tét miền Tây đúng chuẩn nêm thịt với 2 muỗng cà phê bột nêm, 1.5 muỗng cà phê muối, 1 muỗng cà phê đường và một chút tiêu. Trộn đều thịt cho ngấm gia vị, để khoảng 1 tiếng đồng hồ. Sau đó bà dùng tay nắm một mép lá theo chiều dài, rồi dựng lên, xúc nếp đổ thêm để phủ phần nhân thì nắm 2 mép lá gấp lại. Cuộn chặt tay bánh theo chiều kim đồng hồ để tạo thành hình trụ tròn. Sau đó, cột một dây lạt ở giữa để cố định. Tiếp tục gấp một đầu lá gập lên thân bánh rồi dựng đòn bánh lên, dùng một lực dọng cho phần nếp dồn xuống. Xé hai miếng lá chuối nhỏ có chiều ngang bằng với đầu đòn bánh xếp chồng lên theo dạng chữ thập, rồi cột cố định lại. Tương tự với đầu bánh còn lại. Đặt đòn bánh nằm ngang, lăn cho bánh tròn đều, cảm giác chắc tay thì dùng lạt cột mỗi cọng cách nhau một khoảng từ 2 – 3 cm. Sau đó bà cột một dây cố định ở đầu bánh bất kì để tiện cho việc cầm nắm và vớt ra sau khi luộc chín.

Ngoài món bánh bánh tét là những món phải có của đám giỗ miền Tây, những món còn lại thay đổi theo từng nơi, theo phong tục tập quán từng vùng và theo văn hóa mỗi gia đình. Ba má tôi thích làm lẩu lươn um rau muống hay còn gọi là lẩu lươn hay cù lao lươn. Món này các bác hay nhậu với rượu đế thì trứ danh. Bên phía ngoại tôi thì phải có món bì cuốn, thứ bì cuốn bằng bánh tráng bự như cái mâm, mười cuốn như vậy được cuốn chung lại với nhau, sau đó thì cắt khúc vừa ăn, dọn lên dĩa thật là đẹp. Bên ngoại cũng hay làm heo quay ăn với bánh hỏi, thỉnh thoảng có gỏi tôm trộn với ngó sen. Gà thì thường được nấu cà ri và nấu cháo. Vịt thì đem nướng hay nấu chao. Còn có các món chè nữa, ngoại tôi hay nấu chè đậu xanh, bánh da lợn, bánh bò đủ màu xanh trắng hồng. Món ăn đám giỗ thường là những món ngày thường ít nấu chứ không hẳn là món thật đặc sắc của miền Tây. Cái chính là dịp bà con gặp nhau, để các bà tranh tài nấu nướng, để ngồi lại dùng chung bữa cơm và hàn huyên đủ chuyện xưa nay. Mấy bà thì vừa cắt bánh tét, rửa sạch lươn, chặt heo quay vừa nói chuyện giá cả, chuyện con cái, bàn chuyện các tài tử cải lương như Út Trà Ôn Thành Được người ca hay người ca mùi đẹp trai hay các danh hài Tùng Lâm Phi Thoàng có tài diễn giỏi, v.v.... Mấy ông thì ngồi rề rà rượu đế, nhắc cái thời trai trẻ hồi xưa, bàn chuyện thời sự hôm nay, hỏi han nhau chuyện làm ăn mần ruộng, dự định sắp tới. Đám giỗ còn là dịp bà con trong họ dẫn con dâu con rể, đứa con, đứa cháu mới đi xa về đi chào mấy cô mấy bác. Hay chỉ là cái cớ để mấy người xa quê về nhà ở lại nhà tổ lâu lâu một chút, gặp được nhiều người lâu rồi không gặp, nhắc lại “tuổi thơ ban đầu” với đám bạn già hồi nhỏ.


Đã hơn bốn mươi sáu năm rồi tôi không có dịp dự đám giỗ miền Tây để trải nghiệm lại cái tất bật khi chuẩn bị, khi mệt lả người chạy ra chạy vô dọn mâm rửa chén vì bà con tới ăn giỗ từ sáng tới chiều tối, nhiều khi qua tới ngày hôm sau. Đám giỗ miền Tây là vậy nhiều khi có thể kéo dài mấy hôm liền từ khi chuẩn bị tới ngày cúng chính rồi kéo dài sang vài ngày sau là chuyện thường. Nhớ cái náo nhiệt của những ngày đầu hay cái giòn giã, sảng khoái của tiếng cười nói của các bác các anh em họ hàng lúc nhập tiệc. Nhớ cả sự bịn rịn khi chủ nhà trao cho bà con vài cái bánh tét làm quà cho đám nhỏ ở nhà và dặn dò “Năm sau là phải có mặt nữa đó nghen chú Năm, nhớ dẫn theo thằng Đức, thằng Trí nữa nha.”

Năm ngoái tôi có dịp trở về Sóc Trăng để ăn giỗ ba tôi cùng các em, các cháu và vài chú bác dòng họ nội cũng như ngoại còn sống sót nhưng vắng rất nhiều. Đa số các bác và chú đã ra người thiên cỗ, người còn lại thì sức khỏe yếu kém không đủ sức đi đường dài về Sóc Trăng dự giỗ. Tuy không gian rất đình đám vì con cháu dòng họ khắp miền tây và Sài gòn về khá đông nhưng đa số thức ăn mua làm sẳn như bánh tét, heo quay, lẩu lươn, bánh bò, v.v...chứ không phải như của ba má tôi hay bà nội chuẩn bị nhiều ngày như xưa nữa. Ngày nay ai ai cũng tất bật với công ăn việc làm. Hơn nữa thức ăn làm sẳn bày bán khắp nơi nơi không làm họ hàng tốn kém thời gian và công sức.

Cuộc sống hiện đại ngày nay đã hình thành nên những kiểu quan hệ và quan niệm xã hội khác xưa. Người ta trở nên thực dụng để thích ứng với sự đổi thay của xã hội. Việc đi đám giỗ bằng phong bì cũng không có gì để đáng phê phán vì ông bà ta từng nói “ăn theo thuở, ở theo thời”. Chỉ tiếc một điều là nét đẹp của đám giỗ ngày trước đã dần lùi vào quá khứ.

Đó là ở Việt Nam. Các em tôi dù ở thế hệ thứ hai hay thứ ba, họ vẫn còn cố gắng giữ một chút phong tục cổ truyền, tổ chức đám giỗ đình đám.

Khác với cuộc sống hải ngoại ngày nay chúng tôi cố gắng tổ chức một cái đám giỗ cho Ba hay Mẹ tôi ở chùa là đã quá đủ, ngay việc đãi tiệc ăn giỗ cũng do chùa đảm nhiệm. Nếu một mai thế hệ chúng ta ra đi, có lẽ phong tục này dần dần sẽ đi vào quên lãng...


Nguyễn Hồng Phúc
Kỷ Hợi 2019

MẤT CÒN




                
Mới còn đấy mất liền ngay trước mắt,
Trong phút giây thân rủ xuống bất thần.
Hồn lìa xác bay vút  qua vĩnh biệt,
Phúc cho ai đi nhẹ gánh thoát trần.

Sinh tử vốn như chuyện Tòa tuyên án,
Cũng không tùy vào quyền quí vinh sang.
Cùng tính toán hay mưu thần chước quỉ,
Cả thiên tài thông thái nhất trần gian.

Đáng sợ thay chiếc Lưỡi hái Tử thần
Khi ngọt sắt lúc cù cưa tùy ý.
Búa Thiên lôi do lệnhTrời giáng đánh,
Cưỡng được đâu số mệnh định đành rành.

Vẫn biết con người không ai bất tử,
Dẫu có vẫy vùng đâu thoát mệnh trời.
Thiên võng thưa thế mà sao khó lọt,
Thời gian sống còn ngắn lắm ai ơi !

Đừng chờ chi lúc hồn gần lìa xác,
Rối rít cầu xin thề hứa Ơn Trên.
Sao không nhớ cái chết như tên trộm,
Xuất hiện bất ngờ bỗng chốc kề bên !

Mỗi phút giây ta còn trên trần thế,
Hãy hưởng đi cố gắng sống cho tròn.
Phúc cho ai trong giây phút mất còn,
Thanh thản ra đi dứt luôn phiền não.

Đau khổ vui buồn từ đâu mà có,
Nếu do mình thì tự quyết tự lo.
Còn ai tin đó thuộc về thiên định,
Nghĩ suy chi các chuyện quá tầm tay.

Nước mình trên bốn nghìn năm lịch sử,
Tổ tiên ta giữ vững giống Tiên Rồng.
Quốc hiệu Việt nam, tiếng riêng Quốc ngữ,
Xóa bản đồ có thể xảy ra không?.

Đừng đổ thừa cho số mệnh an bài,
Phải biết nhận lỗi khi mình thất bại.
Như kiêu binh lúc thành công chiến thắng,
Biến ta ra kẻ độc ác vô nhân.

Trong thâm tâm luôn có hai đối thủ,
Khi bồ sung nhau lúc biến địch thù.
Hồn xác, hợp tan, mất còn, thương ghét,…
Thật vạn nan phải dung hợp suốt đời.

Càng văn minh con người sao bí hiểm,
Lời nói ý tình trái ngược biến thiên.
Bạn với thù đâu còn có giới biên,
Tôn giáo cũng chia ra bao giáo phái,

Giáo lý nào cũng siêu việt giúp đời.
Làm sao phân biệt đạo nào tốt xấu?.
Làm từ thiện vẫn có người giả mạo,
Giáo dục nay bao nhiêu chuyện trái đời.

Tiếng Việt Nam bao nước ngoài biết đến,
Nhật, Nam hàn, Trung quốc muốn như ta.
Mẫu tự la tinh tạo lối viết riêng,
Quốc tế hóa Quốc ngữ ta nổi tiếng !

Thế vẫn có người lại thích đi lùi,
Thay chữ mình theo Hán Nho thời Khổng.
Xóa hết quốc văn thay bằng chữ lạ,
Chữ viết không còn, đất nước còn không?

Cuộc đời người quả thật là vô thường,
Chuyện mất còn biết mấy ai đoán nổi.
Luật nhân quả cũng cao siêu quá đổi,
Xin chữ bình an trọn đạo làm người.

                                     Cô Trần Thành Mỹ












































































































  

                MẤT CÒN
Mới còn đấy mất liền ngay trước mắt,
Trong phút giây thân rủ xuống bất thần.
Hồn lìa xác bay vút  qua vĩnh biệt,
Phúc cho ai đi nhẹ gánh thoát trần.

Sinh tử vốn như chuyện Tòa tuyên án,
Cũng không tùy vào quyền quí vinh sang.
Cùng tính toán hay mưu thần chước quỉ,
Cả thiên tài thông thái nhất trần gian.

Đáng sợ thay chiếc Lưỡi hái Tử thần
Khi ngọt sắt lúc cù cưa tùy ý.
Búa Thiên lôi do lệnhTrời giáng đánh,
Cưỡng được đâu số mệnh định đành rành.

Vẫn biết con người không ai bất tử,
Dẫu có vẫy vùng đâu thoát mệnh trời.
Thiên võng thưa thế mà sao khó lọt,
Thời gian sống còn ngắn lắm ai ơi !

Đừng chờ chi lúc hồn gần lìa xác,
Rối rít cầu xin thề hứa Ơn Trên.
Sao không nhớ cái chết như tên trộm,
Xuất hiện bất ngờ bỗng chốc kề bên !

Mỗi phút giây ta còn trên trần thế,
Hãy hưởng đi cố gắng sống cho tròn.
Phúc cho ai trong giây phút mất còn,
Thanh thản ra đi dứt luôn phiền não.

Đau khổ vui buồn từ đâu mà có,
Nếu do mình thì tự quyết tự lo.
Còn ai tin đó thuộc về thiên định,
Nghĩ suy chi các chuyện quá tầm tay.

Nước mình trên bốn nghìn năm lịch sử,
Tổ tiên ta giữ vững giống Tiên Rồng.
Quốc hiệu Việt nam, tiếng riêng Quốc ngữ,
Xóa bản đồ có thể xảy ra không?.

Đừng đổ thừa cho số mệnh an bài,
Phải biết nhận lỗi khi mình thất bại.
Như kiêu binh lúc thành công chiến thắng,
Biến ta ra kẻ độc ác vô nhân.

Trong thâm tâm luôn có hai đối thủ,
Khi bồ sung nhau lúc biến địch thù.
Hồn xác, hợp tan, mất còn, thương ghét,…
Thật vạn nan phải dung hợp suốt đời.

Càng văn minh con người sao bí hiểm,
Lời nói ý tình trái ngược biến thiên.
Bạn với thù đâu còn có giới biên,
Tôn giáo cũng chia ra bao giáo phái,

Giáo lý nào cũng siêu việt giúp đời.
Làm sao phân biệt đạo nào tốt xấu?.
Làm từ thiện vẫn có người giả mạo,
Giáo dục nay bao nhiêu chuyện trái đời.

Tiếng Việt Nam bao nước ngoài biết đến,
Nhật, Nam hàn, Trung quốc muốn như ta.
Mẫu tự la tinh tạo lối viết riêng,
Quốc tế hóa Quốc ngữ ta nổi tiếng !

Thế vẫn có người lại thích đi lùi,
Thay chữ mình theo Hán Nho thời Khổng.
Xóa hết quốc văn thay bằng chữ lạ,
Chữ viết không còn, đất nước còn không?

Cuộc đời người quả thật là vô thường,
Chuyện mất còn biết mấy ai đoán nổi.
Luật nhân quả cũng cao siêu quá đổi,
Xin chữ bình an trọn đạo làm người.

                                     Trần Thành Mỹ
























































































































      

















      






KẾT THÚC SỰ SỐNG THEO YÊU CẦU VÀ CỐNG HIẾN NỘI TẠNG / EUTHANASIA BY ORGAN DONATION


Năm 2015 tôi có tìm hiểu và viết một bài về việc xin kết thúc sự sống theo yêu cầu bên Canada.

Ít lâu sau đó dự luật được ban hành vào cuối năm 2016 cho phép các BS ở Quebec được thực hiện chích thuốc gây tử vong cho bệnh nhân với tâm thần bị đầy đọa bởi căn bệnh nan y hay sự đau đớn dầy vò thể xác hoặc tinh thần liên tục và không thể chịu nổi được nữa.

Năm 2019 giới truyền thông và y khoa bên Canada bàn tán nhiều về việc cống hiến nội tạng trước khi mất với nhiều tranh cãi.

Theo dự luật mới của Canada thì bệnh nhân xin kết thúc sự sống theo yêu cầu hay gọi là MAID (Medical Assisted In Dying) cần phải thấu hiểu rõ ràng quyết định của họ không thể được đảo ngược. "Đây không phải là cái chết êm ái theo nhu cầu", theo tổng thư ký Hiệp hội các bác sỹ Quebec, BS Yves Robert. Sự tiên phong của tỉnh bang Quebec có thể trở thành một mô hình cho cả Canada sau khi Tòa án Tối cao phán quyết có hiệu lực vào tháng 10 năm 2016. Công thức này rập theo mô hình được sử dụng ở Hà Lan, phương thức mới của Quebec được gọi là giải pháp “ba giai đoạn để kết thúc cuộc sống được hỗ trợ bằng thuốc độc”. Đầu tiên một loại thuốc an thần benzodiazepine sẽ được tiêm vào bệnh nhân để giúp kiểm soát sự lo lắng và hoang man và "giúp làm dịu bệnh nhân", Robert nói. Tiếp theo, một loại thuốc gây hôn mê barbiturat sẽ được tiêm. Bước thứ ba sẽ là một chiết xuất từ nhựa cây độc có tác động làm ngừng cơ hô hấp gây "ngừng tim và phổi." Toàn bộ quá trình từ đầu đến cuối "có lẽ sẽ cần khoảng 15 phút," dẫn theo lời BS Yves Robert.

Quyết định của bệnh nhân yêu cầu được chết một cách êm dịu có thể ngừng lại bất cứ lúc nào trước khi đến giây phút cuối cùng, trước khi ngất sĩu, Robert nói. "Đây là lý do tại sao nó rất quan trọng trước khi bắt đầu giải pháp ba giai đoạn. BS phải kiểm tra, xác nhận quyết định chính chắn của bệnh nhân". Dưới sự hướng dẫn, việc kết thúc cuộc sống có thể được thực hiện tại một bệnh viện, một nhà tế bần hoặc nơi chăm sóc giai đoạn cuối của bệnh nhân (Palliative Care Unit).

Đến nay 50 phần trăm bác sỹ Quebec không áp dụng và ngần ngại chấp nhận các trường hợp MAID. Các BS này phần vì còn nặng lòng nhân đạo nên áp dụng một cách triệt để gắt gao đối với bệnh nhân xin hỗ trợ chết bằng thuốc. Mặc dù đã có nhiều sự tiến bộ về việc xin hỗ trợ chết bằng thuốc để bệnh nhân ra đi bằng nhân phẩm nhưng vẫn còn nhiều BS từ chối các ca MAID ở Quebec. Vì quyền quyết định cho bệnh nhân ra đi tùy thuộc vào BS cho nên ngay trong một thành phố như Montreal, miền đông có nhiều trường hợp MAID cao hơn gấp 7 lần miền tây của thành phố. Lý do vì có thể là vấn đề đạo đức và tôn giáo của các BS. Một cách tổng quát thì đơn xin hỗ trợ sự chết bằng thuốc để bệnh nhân ra đi đang tăng dần mỗi năm kể từ tháng 10 năm 2016. Bệnh nhân phải trên 18 tuổi, chịu đựng không nỗi sự đau đớn của căn bệnh hiểm nghèo, hay những bệnh nhân mà BS xác định ở giai đoạn cuối của việc chữa bệnh...Từ 28 tháng trôi qua của dự luật đã có 2,462 bệnh nhân ở Quebec đã nợp đơn xin MAID. Trong đó có 830 trường hợp hay 20% ca bị từ chối vì những lý do như 5% bệnh nhân mất trước khi đơn được duyệt, 5% đổi ý kiến vào giờ chót và10% khác chưa đủ tiêu chuẩn theo dự luật được xét MAID và BS có quyền từ chối. Những tháng đầu áp dụng dự luật cho phép bệnh nhân xin hỗ trợ sự chết bằng thuốc đã có nhiều BS rất do dự và ngần ngại vì đa số họ được huấn luyện ở nhà trường để cứu người nên họ chưa quen với việc làm cho người ta chết. 80% bệnh nhân ra đi bằng phương pháp MAID rất đa dạng như giai đoạn cuối của bệnh ung thư hay các căn bệnh hiểm nghèo. Việc xác nhận căn bệnh ở giai đoạn cuối còn tùy thuộc rất nhiều vào BS khám xác. Có thể các BS trẻ được huấn luyện trong tương lai sẽ dễ chấp nhận những ca MAID hơn.



Vấn đề bàn cãi hiện nay ở Canada là vì có nhiều lập luận cho rằng cần phải thay đổi luật hiện hành để cho phép bệnh nhân được quyền cống hiến tất cả hay một phần các nội tạng, nếu còn tốt và cần thiết để cứu sống các bệnh nhân khác vì máu và oxygen vẫn còn lưu thông trong những giây phút cuối cùng của sự sống. Trong bối cảnh này bệnh nhân xin kết thúc sự sống hay MAID (Medical Assisted In Dying) hoàn toàn đồng ý ký tên, sẽ được đưa vào phòng phẫu thuật, sẽ bị gây mê và nội tạng sẽ được mỗ lấy ra, tùy trường hợp kể cả tim và phổi. Sau đó bệnh nhân sẽ chết sau khi tim bị lấy đi. Dưới hình thức MAID với cống hiến nội tạng (Euthanasia by Organ Donation) thì việc lấy đi một hay nhiều phần của nội tạng sẽ đem đến sự chết thay vì chích thuốc như phương pháp thông thường như hiện nay.

Việc cống hiến nội tạng cho bệnh nhân MAID đã xảy ra một cách hợp pháp gần đây bên Canada. Có khoảng 30 trường hợp bệnh nhân MAID đã đồng ý hiến thận và những nội tạng khác từ khi dự luật cho phép bên Canada (tháng 10 năm 2016).

Trong khi đó ở tỉnh bang Ontario từ năm 2016 đến nay đã có 168 vụ cống hiến ác mạc (cornea), da, mạch máu và gân – bộ phận không cần điều kiện như cống hiến nội tạng để sống sót và có thể thực hiện việc phẫu thuật 24 giờ sau khi mất. Tuy nhiên trong dự luật hiện nay thì việc xin cống hiến nội tạng của những bệnh nhân MAID còn phải chờ khá lâu vì vấn đề thủ tục rườm rà như nội tạng không được lấy ra khi bệnh nhân MAID chưa được chính thức công bố là đã chết – thông thường là chỉ sau khi tim ngừng đập. Và không phải việc cống hiến nội tạng mang đến sự chết. Dự luật mong muốn rằng phải có sự phân chia rõ rệt (firewall), có nghĩa là phải có hai ê kíp phẫu thuật riêng biệt làm việc – ê kíp lấy đi sự sống và ê kíp phẫu thuật chờ sự cống hiến nội tạng để ráp cho bệnh nhân đang chờ trên bàn mỗ để sinh tồn.

Tuy nhiên theo các BS chuyên khoa Dr Ian Ball thuộc đại học Western University và Dr Robert Truong thuộc đại học Harvard Medical School thì sự chia ranh giới giữa 2 ê kíp không quan trọng trong những trường hợp MAID cho lắm. Mặc dù hiện nay đã có vài bệnh nhân MAID muốn việc lấy đi nội tạng không được diễn ra khi họ chưa chết. Các bệnh nhân khác cũng không muốn việc ra đi quá nhanh, thiếu thanh thản và trong dự đau đớn hay bị lấy đi quá nhiều nội tạng. Những trường hợp đặc biệt như vậy cần thông qua việc sửa đổi trong bộ luật hình sự Canada (Criminal Code of Canada). Hiện thời bộ luật cho phép sự  kết thúc sự sống bằng thuốc men – không hẳn là dâng hiến nội tạng. 

Giới y khoa chống đối viện lý lẽ rằng việc cống hiến nội tạng của bệnh nhân MAID được xem như một vụ giết người theo Dr E. Wesley Ely thuộc nghành Y khoa đại học Vancouver.

Thống kê gần đây tiết lộ rằng các trường hợp cống hiến nội tạng đa số là những ca mà bộ óc đã chết.

Gần đây Canada và vài quốc gia trên thế giới tán đồng việc cống hiến nội tạng sau khi ngừng thở (Donation after Circulatory Death hay DCD). Những trường này thông thường là các bệnh nhân được máy hỗ trợ khí oxygen và trụ sinh (life support) và thân nhân họ muốn họ sớm ra đi thay vì kéo dài sự sống bằng thuốc men. Khi life support được lấy ra thì tim sẽ ngừng đập và sau 5 phút sau nội tạng có thể được mỗ lấy ra. Tuy nhiên bệnh nhân có thể còn sống đến 5 tiếng sau. Các nội tạng như tim và phổi sẽ bị nhanh phá hủy khi thiếu sự di chuyển của máu và oxygen.

Đối với người Á đông chúng ta, việc yêu cầu ra đi cha mẹ chúng ta đã là những ca MAID rất hiếm hoi nói chi đến việc xin dâng hiến nội tạng dường như được xem quá mới mẻ và trái với đạo đức đông phương. Dù muốn dù không trong một xã hội càng văn minh thì con người càng mắc bệnh nan y càng nhiều là điều khó tránh khỏi – lạm dụng việc ăn uống, thiếu dinh dưỡng tốt và đều độ, căn thẳng trong công việc, cuộc sống chạy đua trong xã hội, sự đua đòi, v.v.... Nếu không may người thân chúng ta mắc phải một căn bệnh khó chữa và cần có người có sự dâng hiến thận, gan hay tim thì lúc ấy chúng ta sẽ cảm nhận được ý nghĩa cao quý của việc dâng hiến nội tạng là điều cần thiết. Cá nhân tôi đã chứng kiến được vài ca bạn bè Việt cũng như tây phương đã được các ân nhân Canada hiến thận hay phổi để sống sót. Các ân nhân đó đều là dân tây phương...

Hiện nay việc cống hiến nội tạng của bệnh nhân xin kết thúc sự sống vẫn còn gây ra nhiều tranh cãi và dư luận y khoa mong muốn được hợp thức hóa trong luật pháp. Dù sao đi nữa pháp luật hiện hành đã cho phép bệnh nhân xin kết thúc sự sống bằng thuốc men và vấn đề chỉ là thời gian để có cái chết thong thả và nhân phẩm theo yêu cầu của họ hay thân nhân họ.
Tại sao dư luận y khoa và xã hội vẫn còn bàn tán dữ dội nhĩ…

Nguyễn Hồng Phúc – sưu tầm & nghiên cứu
Tham khảo:
       1.     The Montreal Gazette – edition May 23, 2019 – Should organs be taken from Euthanasia patients?
2. End-of-Life Practices in the Netherlands under the Euthanasia Act - https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/nejmsa071143



 
ĐỒNG HƯƠNG © 2012 - Xây dựng bởi Blog Thiết Kế – Hỗ trợ bởi Người Áo Lam - Giao diện Rumah Dijual